- A +

Καλωσόρισες Guest!

Σύνδεσμος Κυπρίων Αρχαιολόγων

Association of Cypriot Archaeologists

Ο Σύνδεσμος Κυπρίων Αρχαιολόγων και σύσσωμη η αρχαιολογική κοινότητα της Κύπρου πενθούν για την πρόσφατη απώλεια μίας εκ των πλέον προικισμένων, διακεκριμένων και αγαπητών προσωπικοτήτων της αρχαιολογίας της Ανατολικής Μεσογείου, του Ομότιμου Καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου Edgar (Eddie) Peltenburg, ο οποίος απεβίωσε στις 14 Αυγούστου 2016 μετά από σκληρή μάχη με τον καρκίνο του μυελού των οστών.

Ο Καθ. Peltenburg γεννήθηκε στις 28 Μαΐου 1942 στον Γαλλικό Καναδά, έλαβε Πτυχίο Αρχαίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, και ακολούθως Διδακτορικό από το ίδιο Πανεπιστήμιο το 1968 με θέμα της διδακτορικής διατριβής «Western Asiatic Glazed Vessels of the Second Millennium B.C.». Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του καριέρα ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο  Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, ενώ από το 1970 και για μία δεκαετία δίδαξε ως Λέκτορας Αρχαιολογίας του Αργκάϊλ και των Εσώτερων Εβρίδων Νήσων στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. Το 1980 προσελήφθη στο  Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου ανελίχθηκε σταδιακά στην ανώτερη βαθμίδα του Καθηγητή Αρχαιολογίας της Εγγύς Ανατολής, θέση στην οποία παρέμεινε για το διάστημα 1994-2007. Μετά την αφυπηρέτησή του το 2008, το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου τον αναγόρευσε τιμητικά σε Ομότιμο Καθηγητή Αρχαιολογίας. Στη διάρκεια της ακαδημαϊκής του θητείας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, ο Peltenburg ενέταξε μαθήματα Κυπριακής αρχαιολογίας στον κοινό κορμό του προγράμματος αρχαιολογίας και κατάφερε σταδιακά να δημιουργήσει και να συντηρήσει μία από τις πιο ανθηρές σχολές Κυπριακής αρχαιολογίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Παράλληλα, ο Καθ. Peltenburg υπηρέτησε ως Μέλος σε αρκετές επιτροπές του Council for British Research in the Levant, αναγορεύθηκε Αντεπιστέλλον Μέλος της Austrian Academy of Sciences, Μέλος του Deutsches Archäologisches Institut, και Επιβλέπων Ομάδας Εργασίας του European Science Foundation για το πρόγραμμα ARCANE (Associated Regional Chronologies for the Ancient Near East, 2005-10), ενώ ήταν τακτικός συνεργάτης πλειάδας οργανισμών περιλαμβανομένων του American Schools Oriental Research, Near Eastern Archaeological Society, Arts and Humanities Research Council, Australian Research Council, National Geographic Society, και National Science Foundation. Το πολυσχιδές έργο και η συνεισφορά του Καθ. Peltenburg στην αρχαιολογία αναγνωρίστηκαν καθολικά, όπως δεικνύει και η αναγόρευσή του σε Fellow of the Society of Antiquaries of London (FSA, 1984), Fellow of the Society of Antiquaries of Scotland (FSAScot), και Fellow of the Royal Society of Edinburgh (FRSE, 2010), ενώ το American Schools of Oriental Research του είχε απονείμει το 2010 το P.E. MacAllister Field Archaeology Award.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει το έργο του Καθ. Peltenburg στο πεδίο των ανασκαφών, το οποίο είναι άμεσα συνυφασμένο με την ιστορία της αρχαιολογίας ιδιαίτερα στην Κύπρο και στην Συρία. Η μακρόχρονη σχέση του Eddie Peltenburg με την αρχαιολογία πεδίου ξεκινά στα μέσα της δεκαετίας του 1960, όταν ως νεαρός μεταδιδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, παράλληλα με άλλες έρευνες και ανασκαφές στο Ιράν και Ιράκ, έλαβε μέρος στις ανασκαφές του Καθ. Trevor Watkins στο Νεολιθικό οικισμό της θέσης Φιλιά-Δράκος στην Κύπρο. Το οξυδερκές και παρατηρητικό του πνεύμα αμέσως εντόπισε ασυνέπειες στην τυπολογία της Νεολιθικής κεραμικής που είχε προτείνει ο Πορφύριος Δίκαιος λίγα χρόνια πριν, καθώς η κεραμική από θέσεις του νότιου μέρους του νησιού δεν φαινόταν να απέχει χρονολογικά από την κεραμική που είχε εντοπιστεί στην θέση Φιλιά- Δράκος, αλλά στιλιστικά, γεγονός που δημιουργούσε πολλαπλά και δισεπίλυτα ζητήματα στο θεωρητικό σχήμα πολιτισμικής εξέλιξης για τη μετάβαση από την Ύστερη Νεολιθική στη Χαλκολιθική εποχή του νησιού. Τα ζητήματα αυτά υπήρξαν το εφαλτήριο της δαψιλής ερευνητικής δραστηριότητας του Καθ. Peltenburg στη Κύπρο και έμελλε να τον απασχολήσουν για τέσσερεις και πλέον δεκαετίες. Πρώτος σταθμός της αγαστής συνεργασίας του με το Τμήμα Αρχαιοτήτων και την αρχαιολογική κοινότητα της Κύπρου υπήρξε η ανασκαφή στη θέση Άγιος Επίκτητος-Βρυσί, την οποία και ανέσκαψε για πέντε χρόνια από το 1969 μέχρι το 1974, ενώ το 1973 διεξήγαγε παράλληλα στοχευμένη επιφανειακή έρευνα της ευρύτερης περιοχής μεταξύ Αγίου Επίκτητου και Βασίλειας στην επαρχία Κερύνειας. Δυστυχώς, τόσο οι ανασκαφικές εργασίες, όσο και η επιφανειακή έρευνα διακόπηκαν βίαια πριν την ολοκλήρωσή τους τον Ιούλιο του 1974 με  την Τουρκική εισβολή. Απτόητος από τις τραγικές εξελίξεις στο νησί, ο Peltenburg αποφάσισε να εξερευνήσει την άγνωστη αρχαιολογικά μέχρι τότε δυτική Κύπρο. Το 1975 διενήργησε τις πρώτες δοκιμαστικές ανασκαφικές τομές και επιφανειακή έρευνα στη θέση Λέμπα-Λάκκους, ενώ το 1976 με τη συνεργασία του Τμήματος Αρχαιοτήτων και τοπικών φορέων ίδρυσε το διεθνές αναγνωρισμένο αρχαιολογικό κέντρο Lemba Archaeological Research Centre, του οποίου και παρέμεινε διευθυντής μέχρι και το θάνατό του. Στη συνέχεια ακολούθησαν οι πολυετείς και σημαντικότατες ανασκαφές στις θέσεις  Λέμπα-Λάκκους (1975-1983), Κισσόνεργα-Μυλούθκια (1976-1996), Κισσόνεργα-Μοσφίλια (1979-1992), Σουσκιού-Βαθύρκακα (1991, 1994-1997, 2002) και Σουσκιού-Λαόνα (2001-2011), αλλά και η επιφανειακή έρευνα της Δυτικής Κύπρου (Western Cyprus Survey, 1976-2000). Πέραν της Κύπρου, ο Καθ. Peltenburg από το 1970 και εξής ανέπτυξε πλούσια ανασκαφική και ερευνητική δράση στον Καναδά, την Αγγλία (Argyll), την Ελλάδα (Μυκήνες), αλλά και την ευρύτερη Εγγύς Ανατολή (Al-Rawda, Al-Mina), ενώ τις τελευταίες δεκαετίες επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη θέση Jerablus-Tahtani (ανθρωπογενής λόφος-οικισμός κοντά στην αρχαία Carchemish στις όχθες του Ευφράτη ποταμού), όπου ανέσκαψε μεταξύ 1992 και 2004 στα πλαίσια του διεθνούς σωστικού προγράμματος για τη  δημιουργία του φράγματος του Tishrin. Τέλος, από το 2006 μέχρι το 2010 και την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, ο Καθ. Peltenburg συνδιεύθυνε το πρόγραμμα Land of Carchemish, μια εκτεταμένη έρευνα επιφανείας των υψιπέδων του Ευφράτη ποταμού και της κάτω πόλης της Carchemish σε μια προσπάθεια ανασύστασης της πολιτισμικής εξέλιξης σε αυτή την ιδιαίτερα σημαντική περιοχή της Εύφορης Ημισελήνου από τη Νεολιθική περίοδο μέχρι σήμερα.

Σημαντικότατο, θεματικά ευρύ και επιστημονικά άρτιο είναι το συγγραφικό έργο του εκλιπόντος σε ότι αφορά την αρχαιολογία της Ανατολικής Μεσογείου γενικά, και της Κύπρου ειδικότερα. Πίσω του αφήνει παρακαταθήκη για τις ερχόμενες γενιές αρχαιολόγων εκατό και πλέον επιστημονικά άρθρα σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά, δεκαέξι υποδειγματικές δημοσιεύσεις ανασκαφών και επιμελημένους τόμους ειδικής θεματολογίας, αλλά και το ολοκληρωμένο πρωτογενές αρχείο των ανασκαφών του στον Άγιο Επίκτητο-Βρυσί, το οποίο παραχώρησε στο Τμήμα Αρχαιοτήτων το 2011. Μέσα από τη συγγραφική του παραγωγή αναδύεται γλαφυρά και αβίαστα, αλλά με επιστημονική ακρίβεια και νοηματική καθαρότητα ο προϊστορικός κόσμος των μικρών κοινωνιών που με τόση αγάπη και μόχθο πάλεψε για να φέρει στο φως με το ανασκαφικό του έργο. Ιδιαίτερα θέματα με τα οποία καταπιάνεται στα έργα του είναι οι δυναμικές κοινωνικοπολιτικές σχέσεις προϊστορικών κοινωνιών μικρής κλίμακας, οι κοινωνικές και τεχνολογικές μεταβάσεις μεταξύ εποχών, η δημιουργία κρατικών δομών και η πολιτική, διπλωματική, κοινωνική και οικονομική διάρθρωση της Ανατολικής Μεσογείου κατά την ύστερη προϊστορία και πρωτοϊστορία, οι πρώιμες τεχνολογίες μετάλλων και υαλωδών υλικών, οι τρόποι μεταβίβασης της τεχνολογικής γνώσης, κοινωνικών ιδεών και αισθητικών προτιμήσεων μεταξύ γεωγραφικά απομακρυσμένων ανθρώπινων ομάδων και σχηματισμών, οι μετακινήσεις πληθυσμών και η διακίνηση αντικειμένων στην προϊστορία, αλλά και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, η εθιμοτυπία και οι τελετουργικές πρακτικές πληθυσμών κατά την προϊστορία. Στα έργα του διακρίνει κανείς την ευφυΐα, το προοδευτικό πνεύμα, και την οξυδέρκεια που τον χαρακτήριζαν, ενώ η θέλησή του για σκληρή δουλειά και η αέναη αναζήτηση της βελτίωσης της ποιότητας των αρχαιολογικών δεδομένων τον οδήγησαν στην υιοθέτηση καινοτόμων, και συχνά επαναστατικών πρακτικών μεθόδων και θεωρητικών ιδεών, τα οποία εφάρμοσε στο έργο του. Η βαθιά του γνώση, η ρηξικέλευθη ματιά του στον αρχαίο κόσμο, η λελογισμένη κριτική του αντίληψη, η διάθεση για ρήξη με παρωχημένες ιδέες του παρελθόντος και οι επαναστατικές θεωρίες που πρότεινε τον καταξίωσαν ως έναν από τους κορυφαίους αρχαιολόγους της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στην πλειάδα επιστημονικών περιοδικών, όπου ήταν κριτής, όπως είναι το Levant, Antiquity, Anatolian Studies, Current Anthropology, Anthropological Archaeology, Mediterranean Archaeology, Radiocarbon, και Syria: Revue d’Art et Archéologie. Η επιμονή, αφοσίωση και αγάπη του για την αρχαιολογία της Κύπρου, του επέτρεψαν μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες να ολοκληρώσει λίγο πριν φύγει τις ετοιμασίες για το τελευταίο μεγάλο έργο που είχε αναλάβει στην Κύπρο, δηλαδή  τη δημοσίευση της πολυετούς ανασκαφής που διεξήγαγε μεταξύ 2001-2011 στον οικισμό και νεκροταφείο στη Σουσκιού-Λαόνα, η οποία θα εκδοθεί σύντομα με  επιμέλεια της συζύγου του Δρος Diane Bolger (Επίτιμο Μέλος του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου) και της Δρος Lindy Crewe (Λέκτορας του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ).

Τα επιτεύγματα και η γραπτή κληρονομιά που μας άφησε ο Καθ. Edgar Peltenburg είναι αναμφίβολα ανεκτίμητης αξίας για όλους, ενώ οι αναμνήσεις για όσους είχαν το προνόμιο και την τύχη να τον γνωρίσουν θα αποτελούν για πάντα προσωπικό θησαυρό. Αποχαιρετάμε, λοιπόν, με θλίψη κι ευγνωμοσύνη έναν εξαίρετο και γνήσιο φίλο της Κυπριακής αρχαιολογίας, ακάματο εργάτη στο πεδίο, σπάνιο και αληθινό άνθρωπο που αγάπησε όσο λίγοι τη μικρή μας πατρίδα, αλλά και το μέντορα μιας ολόκληρης γενιάς αρχαιολόγων. Το φωτεινό του παράδειγμα θα αποτελεί έμπνευση για τους αρχαιολόγους σε όλο τον κόσμο για πολλά ακόμα χρόνια.

Φωτογραφία: Ο Καθ. Edgar Peltenburg στη Μεσαιωνική Έπαυλη Κουκλιών στις 12 Αυγούστου 2010 (Πηγή: Tina Winkelmann).

Σύντομη εργογραφία (περιλαμβάνει μόνο μονογραφίες και επιμελημένους τόμους):

- Peltenburg E., 1981. A Catalogue of Cypriot Antiquities in Birmingham Museum and Art Gallery, Birmingham: Birmingham Museum and Art Gallery.

- Peltenburg E., 1982. Recent Developments in the Later Prehistory of Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology Pocket-book 16, Göteborg: Åströms Förlag.

- Peltenburg E., 1982. Vrysi, a subterranean settlement in Cyprus, Excavations at Prehistoric Ayios Epiktitos Vrysi 1969-73, Warminster: Aris & Phillips.

- Peltenburg E. et al., 1985. Excavations at Lemba‐Lakkous, 1976‐1983, Lemba Archaeological Project 1, Studies in Mediterranean Archaeology 70: 1, Göteborg: Paul Åströms Förlag.

- Peltenburg E. (Ed.), 1989. Early Society in Cyprus, Edinburgh: Edinburgh University Press, National Museums of Scotland, A.G. Leventis Foundation

- Peltenburg E., 1991. The Burrell Collection: Western Asiatic Antiquities, Edinburgh: Edinburgh University Press, Glasgow Museums.

- Peltenburg E. et al., 1991. A Ceremonial Area at Kissonerga, Lemba Archaeological Project 2: 2, Studies in Mediterranean Archaeology 70: 3, Göteborg: Paul Åströms Förlag.

- Peltenburg E. et al., 1998. Excavations at Kissonerga-Mosphilia 1979-1992, Lemba Archaeological Project 2: 1A, Studies in Mediterranean Archaeology 70: 2, Jonsered: Paul Åströms Förlag.

- Peltenburg E. et al., 1998. Excavations at Kissonerga-Mosphilia 1979-1992, Lemba Archaeological Project 2: 1B, University of Edinburgh, Department of Archaeology Occasional Paper, Edinburgh: University of Edinburgh, Archaeology Department.

- Peltenburg E. et al., 2003. The Colonisation and Settlement of Cyprus: Investigations at Kissonerga‐ Mylouthkia, 1976‐1996, Lemba Archaeological Project 3: 1, Studies in Mediterranean Archaeology 70: 4, Sävedalen: Paul Åströms Förlag.

- Peltenburg E. and Wasse A. (Eds.), 2004. Neolithic Revolution: New Perspectives on Southwest Asia in Light of Recent Discoveries on Cyprus, Papers from a Conference Organized by the Council for British Research in the Levant in Collaboration with the Department of Antiquities, Cyprus, 20th to 23rd September 2001, Drousha Village, Cyprus, Levant Supplementary Series 1, Oxford: Oxbow Books.

- Peltenburg E. et al., 2006. The Chalcolithic Cemetery of Souskiou-Vathyrkakas, Cyprus: Investigations of Four Missions from 1950 to 1997, Nicosia: Republic of Cyprus, Department of Antiquities.

- Peltenburg E. (Ed.), 2007. Euphrates River Valley Settlement: The Carchemish Sector in the Third Millennium BC, Levant Supplementary Series 5, Oxford: Oxbow Books.

- Peltenburg E. et al., 2013. Cyprus, Associated Regional Chronologies for the Ancient Near East 2, Brussels: Brepols.

- Peltenburg E. et al., 2015. Tell Jerablus Tahtani, Syria I:  Mortuary practices at an Early Bronze Age fort on the Euphrates River, Levant Supplementary Series 17, Oxford: Oxbow Books.

- Wilkinson T. J., Peltenburg E. and Wilkinson E. B. (Eds.), 2015. Carchemish in Context.  The Land of Carchemish Project, 2006-2010, Themes from the Ancient Near East BANEA Publication Series 4, Oxford: Oxbow Books.

- Peltenburg E., Bolger D. and Crewe L. (Eds.), Υπό έκδοση. Figurine Makers of Prehistoric Cyprus: Settlement and Cemeteries at Souskiou, Oxford: Oxbow Books.

Παρακαλώ επιλέξτε την γλώσσα της σελίδας: